رها شده به امان خدا...!

به حالت اعتراض و با ناراحتی به طرف صحبتش گفت: حرفم را شهید نکن.
گفتم: شهادت که چیز بدی نیست. شهادت فوز عظیم است. خیلی هم دلت بخواهد.
افزودم: چرا مدتی است بر سر زبان عده ای - حتی از آدمهای خوب و معتقد - این طورافتاده، که این کلمه مقدس را در مواضع منفی به کار می برند؟! در واقع وقتی می خواهند بگویند چیزی "حیف و حرام"، یا "حرام و هدر"، یا "نفله" شد، می گویند "شهید شد" یا "شهیدش کردند"! آیا پشت پرده قضیه، دستهای خائنی در کار نیست که واژه هایی مقدس مانند این را از بار ارزشی شان خالی و حتی در مواردی مثل این، در معنای ضد خودشان رواج دهند؟!
تعریف کردم که در زمانهای بسیار دور(حدود دوهزار و پانصد سال پیش)، در جنگی میان مردم کشور بابل قدیم و قوم یهود، بابلیان غالب شدند و عده زیادی از یهودیان را به اسیری گرفتند. یهودیان اسیر که از مبارزه رو در رو با بابلیان عاجز بودند، به یک مبارزه ضد فرهنگی با آنان متوسل شدند. به این معنی که، همه جا اسم خدای مقدس مورد پرستش آنان را برای نام بردن از شیطان به کار بردند. و آن قدر این کار را تکرار کردند، که بعدها آن نام مقدس برای بابلیان، مترادف با شیطان جا افتاد و تثبیت شد. به طوری که به این معنی جدید، در فرهنگنامه هم ثبت و تثبیت شد. و به این ترتیب، یهودیان شکست خورده در جنگ نظامی، در جبهه جنگ نرم فرهنگی، انتقام خود را از بابلیان فاتح گرفتند.
یهودیان، ظاهرا بعدها نیز از این ترفند، در مورد برخی دشمنان نامدار دیگر خود استفاده کردند. از جمله، وقتی ما نوجوان بودیم، بعضی بزرگ ترهایمان می گفتند که این قوم، به دلیل فتح قلعه خیبر توسط حضرت علی علیه السلام و نیز نقش آن حضرت در سرکوب فتنه بنی قریظه در مدینه و ...، کینه عمیقی از ایشان بر دل گرفته، و نسل در نسل، آن کینه را به فرزندانشان منتقل کرده اند. برای مثال، از همان زمان طفولیت، وقتی از دست آزار و مزاحمت بچه هایشان به تنگ می آیند، برای ترساندن و آرام کردن آنها، می گویند: اگر اذیت کنی، می گویم علی بیاید بخوردت.
یعنی به جای "لولو"، که در آن زمان مرسوم بود بچه های خیلی کوچک را از آن می ترساندند، "علی " را می گذاشتند. و به این ترتیب، از همان سنین پایین، کاری می کردند که در ضمیر ناخودآگاه فرزندانشان(نسل آینده سازشان)، این نام مقدس، با نام آن موجود ترسناک و خطرناک مترادف شود. به طوری که بعدها با شنیدن این نام، در اولین واکنش، ناخواسته، احساسی ناخوشایند و خصمانه در آنان برانگیخته شود.
من نمی دانم که این حرف تا چه حد درست بود. اما هر چه بود، روش و ترفند، دقیقا همان روش و ترفندی بود که این قوم، در گذشته های دور، در برابر قوم فاتح بابل به کار برده و موفق شده بودند.
این بود، تا زمانی که - در سال 1360 - به رادیو رفتم و - ضمن سردبیری سه برنامه - گویندگی برنامه قصه ظهر جمعه نیز به من محول شد.
روزی از یکی از شنوندگان مازندرانی این برنامه، نامه ای به دستمان رسید، که با تندی تمام، از من، برای بیان جمله ای در یکی از داستانهای برنامه، انتقاد کرده بود.
ماجرا زا این قرار بود که من، در تعریف آن داستان، از زبان یکی از شخصیتها خطاب به دیگری گفته بودم:"خودت را به کوچه علی چپ نزن."
که می دانیم: یکی از ضرب المثل های مشهور و جاافتاده در زبان فارسی است.
آن شنونده - معلوم بود با عصبانیت - نوشته بود:"علی، چپ نبود. این شماها هستید که چپید!"
راستش از آن نحوه انتقاد و پیشداوری ناراحت شدم. اما وقتی فکر کردم، دیدم شنونده مذکور، دست روی نکته ظریف و حساسی گذاشته است، که تقریبا همه از آن غافلیم! بعد یادم افتاد که برخی از قهرمانان منفی داستانهای قدیمی عامیانه مان هم، اسامی ائمه دارند. مثلا: "حسن کچل"....
با خودم فکر کردم: اگر واقعا برنامه موذیانه و دستهای پنهان خبیثی در کار نیست، چرا مثلا نگفته اند"کوچه پرویز چپ"؛ یا مثلا "کورش کچل"؛ یا ...؟
از آن به بعد روی این موضوع حساس شدم. و دیدم موارد، منحصر به اینها نیست. به عنوان نمونه ای دیگر، بسیاری از مردم، وقتی می خواهند به کسی اعتراض کنند که مثلا چرا چیزی یا کسی را همین طور و بدون پیش بینی و پشتوانه لازم در جایی رها کرده است، می گویند:"همین طور ولش کردی به امان خدا؟!"
در حالی که بالاترین و بهترین امانها امان خداست!کدام امان مطمئن تر از امان خدا!؟ مگر خداوند خود نفرموده است: فمن یتوکل علی الله، فهو حسبه؟!(آن که به خدا توکل کند؛ همو کفایتش می کند.)
یا اخیرا - ظاهرا از طریق ترجمه از زبانهای بیگانه- ، ضرب المثل بی منطق و در عین حال کفرآمیز "به لعنت خدا هم نمی ارزد" بر سر زبان نسل جدیدتر افتاده است.
بی منطق از این نظر که، "لعنت" - از هر کس که باشد - قرار نیست برا ی لعنت شونده، ارزشی به همراه داشته باشد. به علاوه ، بدبخت ترین موجودات، کسی است که به لعنت خدا دچار شده باشد. و شیطان، مثل اعلای آن است. بنابراین - از بی منطقی جمله که بگذریم - درستش این است که گفته شود:"به لعنت شیطان هم نمی ارزد." حال چه شده است که به جای "شیطان"، نام بزرگ و بلندمرتبه "خدا" را گذاشته اند، فیه تامل!
امیدوارم این یادداشت کوتاه سبب شود که در گفتارها و نوشتارهایمان، در این ارتباط، بیشتر دقت کنیم.